Ресей тиімдірек: Қазақстан отын жөніндегі келісімді не үшін ұзартып жатыр

Не болды?

Құрылтай депутаттары Қазақстан мен Ресей арасындағы мұнай және мұнай өнімдерін жеткізу туралы келісімнің қолданылуын қайта бастау жөніндегі хаттаманы екі оқылымда ратификациялады, деп хабарлайды Qumash.kz

Құжат келісімнің қолданылу мерзімін 2028 жылғы 1 қаңтарға дейін ұзартады және қажет болған жағдайда Қазақстанға отын тапшылығын Ресейден жеткізілетін мұнай өнімдері есебінен жабуға мүмкіндік береді.

Құжатты таныстырған Энергетика министрі Ерлан Ақкенженовтің айтуынша, келісім жыл сайын жеткізілім көлемін келісу, ақпарат алмасу және ресейлік отынның пайдаланылуын бақылау тетігін сақтайды.

"Біріншіден, сапалы мұнай жеткізу және дизель отыны тапшылығын Ресей Федерациясынан экспортталатын отын есебінен жабу мүмкіндігі бар. Екіншіден, келісімде кедендік баж салығын алып тастау қарастырылған. Егер мұндай келісім болмағанда, онда кедендік баж салығын Ресей Федерациясының бюджетіне төлер едік. Ал осы құжаттың арқасында шамамен 30 млрд теңге үнемдейміз", – деді Ерлан Ақкенженов.

Қазақстанға отынды Ресейден сатып алу тиімдірек

Қазақстанда отын импорттаудың балама бағыттары бар. Алайда олар қымбатырақ әрі логистикасы күрделі. Мәселен, Еуропадан жеткізілетін отынды Қара теңіз арқылы, одан кейін теміржолмен тасымалдауға тура келеді.

Министр ресейлік мұнай өңдеу зауыттарының Қазақстан шекарасына жақын орналасқанын атап өтті. Сондықтан Ресейден жеткізілетін отын көлік шығындарын азайтып, ықтимал тапшылықты жылдам жабуға мүмкіндік береді.

"Егер отынды Еуропадан жеткізсек, ол Қара теңіз арқылы, одан әрі теміржолмен тасымалданады. Бұл логистикаға үлкен салмақ түсіреді. Ал Ресейден импорттайтын болсақ, олардың мұнай өңдеу зауыттары РФ-ның шекаралас өңірлерінде орналасқан. Яғни логистика тұрғысынан Ресейден сатып алу біз үшін өте тиімді", – деп нақтылады министр.

Ақкенженовтің айтуынша, баға айырмашылығы да бар.

"Еуропамен салыстыратын болсақ, еуропалық мұнайдың бағасы ресейлік мұнайдан 50%-ға жоғары болады", – деп атап өтті энергетика министрі.

Келісім тапшылық туындаған жағдайда қажет

Министрдің айтуынша, ратификация ең алдымен екі ел арасында жеткізілімдерді үйлестірудің нақты тетігін сақтау үшін қажет. Қазақстан қажетті көлемдерді алдын ала келісіп, мұнай өнімдерінің жекелеген түрлері тапшылығы туындаған жағдайда оған жеделірек әрекет ете алады.

Ақкенженовтің ескертуінше, келісім болмаған жағдайда жеткізілімдер болжамы төмендеп, тапшылыққа жедел әрекет ету мүмкіндігі шектеледі. Құжат сондай-ақ мұнай мен мұнай өнімдерін жеткізудің индикативтік теңгерімдерін жыл сайын келісуді, құзыретті органдар арасында ақпарат алмасуды және импортталған отынның пайдаланылуын бақылауды көздейді.

Энергетика министрлігінің мәліметінше, импортқа тәуелділік автомобиль отынымен ғана шектелмейді. Қазақстан авиациялық керосинді де шетелден сатып алуды жалғастырып отыр, өйткені отандық өндіріс әзірге нарықтың барлық қажеттілігін толық қамтамасыз етуге жеткіліксіз.

2026 жылғы қаңтар–сәуір аралығында авиациялық керосин импорты 121,5 мың тоннаны құрады. Оның қолжетімді ресурстың жалпы көлеміндегі үлесі 32%-ға жетті.

Бұл ретте отандық мұнай өңдеу зауыттары авиациялық отын өндірісін арттырып жатыр. Мамыр айында олар 96,4 мың тонна керосин өндірді. Бұл – кемінде соңғы 13 жылдағы ең жоғары көрсеткіш. Алайда өндіріс көлемінің өсуі импорттан толық бас тартуға әзірге жеткіліксіз.

Яғни Қазақстан өз мұнай өңдеу көлемін арттырып жатқанымен, отынның жекелеген түрлері бойынша әлі де сыртқы жеткізілімдерге тәуелді.

Келісімнің мерзімі 2028 жылға дейін ұзартылады

Хаттама 2024 жылғы 1 қаңтарда мерзімі аяқталған келісімнің қолданысын қайта ғана бастамайды, сонымен қатар оның ережелерін осы күннен бастап туындаған қатынастарға да қолдануды көздейді.

Құжат 2028 жылғы 1 қаңтарға дейін қолданылады. Осыдан кейін тараптардың ешқайсысы қарсылық білдірмесе, келісім автоматты түрде тағы бес жылға ұзартылады.

Министр ратификация республикалық бюджеттен қосымша шығындарды талап етпейтінін және қазақстандық мемлекеттік органдардың өкілеттіктерін шетелдік құрылымдарға беруді көздемейтінін атап өтті.