Қазақстандықтар қазір нені үнемдей алады?

Қазақстандықтардың кредиті 28 трлн теңгеден асты

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, қыркүйекте инфляция 9,3%-ды құрады. Бұл тамыздағы көрсеткіштен төмен болғанымен, күнделікті өмірде айырмашылық аса байқала бермейді. Мемлекеттің көзқарасы бойынша қазақстандықтардың көбі ауқатты адамдар санатына жатуы мүмкін. Мәселен, әл-ауқатты бағалау калькуляторын алғаш пайдаланғандардың нәтижелері осындай пікірталас тудырған еді. Бұл туралы Qumash.kz бұрын жазған. Алайда бағаның тұрақты өсуі жұртты алаңдатуын тоқтатқан жоқ.

Бір жылда мына тауарлар мен қызметтердің бағасы өскен:

• тұрғын үйді жалға алу – 19,3%;

• ет пен құс еті – 10,2%;

• жуғыш заттар – 11,1%;

• бензин – 10,1%;

• киім – 10,6%.

Бұған кредиттерді де қосыңыз. Ұлттық банктің мәліметінше, 2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша халыққа берілген кредиттердің көлемі 28,4 трлн теңгеден асты. Нақтырақ айтқанда, бұл – 28 420 292 млн теңге.

Сондықтан жеке бюджетті оңтайландыру туралы ойланған артық болмайды.

"Бай әке" қандай кеңес береді?

Роберт Кийосаки ("Бай әке, кедей әке"), Джордж Клейсон ("Вавилондағы ең бай адам"), Морган Хаузел ("Ақша психологиясы") және қаржылық сауаттылық туралы бестселлерлердің өзге де авторлары бір-біріне ұқсас қағидаларды ұсынады. Жоқ, олардың кеңесі "көбірек ақша тап" дегенмен шектелмейді.

Біріншіден, қаржылық әл-ауқатты жоғары табыспен және қымбат өмір салтымен шатастырмаңыз. Көбіне адам көбірек таба бастаған кезде шығынын да арттырады. Егер негізгі қажеттіліктеріңіз өтелмесе, мәртебе үшін қымбат зат сатып алудан бас тартқан жөн. Асқазандағы ойық жараны емдемей жүрсеңіз, жаңа смартфонның не пайдасы бар?

Екіншіден, ақша жұмыс істеуі керек, ал күтпеген жағдайларға арналған қордың болуы міндетті.

Үшіншіден, шығындарыңызды бақылап, басымдықтарыңызға сәйкес келмейтін заттарды сатып алмаңыз. Басқаша айтқанда, қажетсіз әрі ойланбай жасалатын сатып алулардан бас тартып, әр заттың бағасын сол ақшаны табуға жұмсаған еңбегіңізбен салыстырыңыз. Жаңа көлік алғыңыз келе ме? Онда ойын приставкасына ақша жұмсамаңыз.

Енді бір қарағанда тосындау көрінетін кеңестерге көшейік. Рами Сети "Мен саған бай болуды үйретемін" кітабында ақшаны шектен тыс үнемдеуге әуестенуге қарсы пікір білдіреді.

Ол көңіл көтеруге немесе ләззат алуға арналған міндетті емес шығындардан толық бас тартудың орнына, оларға арнайы бюджет бөліп, сол шектен шықпауды ұсынады.

Ал радиода тікелей эфир кезінде қаржылық кеңес беретін сарапшы Дэйв Рэмси ақша үнемдеу туралы арнайы мақала жариялаған. Ондағы ұсыныстар мынадай:

• Бір ай бойы қажетсіз зат сатып алмаңыз. Осылайша қандай нәрселерсіз қиындықсыз өмір сүре алатыныңызды түсінесіз.

• Пайдасыз заттарды жиі сатып алатын дүкендерге баруды доғарыңыз. Бұл маркетплейстерге де қатысты. Қажет болса, олардың қосымшаларын өшіріп тастаңыз.

• Жалақыңызды "конверттерге" бөліңіз. Ақшаны міндетті төлемдерге (коммуналдық қызметтер, жалдау ақысы, балабақша), азық-түлікке, қарыздар мен кредиттерге, ойын-сауыққа және басқа санаттарға бөліп қойыңыз. Санаттар санын өзіңіз анықтайсыз. Бір ай бойы әрқайсысына белгіленген шектен аспай өмір сүріп көріңіз, содан кейін нәтижесін талдаңыз.

• Ұялы байланыс тарифін өзгертіп көріңіз. Әртүрлі операторлардың шарттарын салыстырып, өзіңізге тиімдісін таңдауға ерінбеңіз.

Британдық Which? порталы бұдан да нақты кеңестер ұсынады. Олардың кейбірі қарапайым көрінгенімен, көп адам мұндай үнемдеу жолдары туралы ойлана бермейді:

• Тауарды тек жеңілдікпен сатылып жатқаны үшін сатып алмаңыз. Егер ол бастапқы сатып алу тізіміңізде болмаса, демек, сізге қажет болмауы мүмкін.

• Өнімнің қаптамадағы және өлшеп сатылатын бағасын салыстырыңыз. Кейде өлшеп сатып алу арзанырақ болады.

• Екі брендтің бірін таңдарда өнімнің бір килограмы немесе бір литрі қанша тұратынын есептеңіз. Осылайша қайсысы тиімді екенін түсінесіз. Кейбір өндірушілер қаптамадағы өнім көлемін азайтып, бағаны байқатпай көтеретінін де ескерген жөн.

• Үй маңындағы шағын дүкендер ірі супермаркеттерге қарағанда қымбат болуы мүмкін. Сондықтан олардан сауда жасауды сиретіңіз.

Threads желісіндегі үнемдеу тәсілдері

Әлеуметтік желілерде адамдар ақшаны қалай үнемдейтінін қуана бөліседі. Олардың кейбір кеңестері шынымен пайдалы болуы мүмкін.

"Бұған дейін ішімдік пен темекіні тастау туралы жазған еді. Мұның өзі айына 200–300 еуроны үнемдеуге мүмкіндік береді. Бұған қоса, тамақты алдын ала дайындап қоюға болады: айына бір рет төрт сағат бөліп, негізгі тағамдарды әзірлеп қойсаңыз, үйде дайындалған тамақты жейсіз әрі оның құрамын және калориясын білесіз. Шығындарды алдын ала жоспарлап, балалардың туған күніне ақша жинауға, киімді маусымнан тыс немесе алдын ала сатып алуға болады. Мысалы, жаңа жылдық сыйлықтарды ертерек алған жөн. Мұның бәрі жинақылық пен жоспарлауды талап етеді. Бір рет өзіңе жақсылап ашуланып, іске кірісу керек. Ең қиыны – бастау, одан кейін жеңілдейді", – деп бөлісті anastassia_tsubina.

Ал мына талқылауды нағыз қазына деуге болады.

Мұнда бюджетті басқарудың негізгі қағидалары сияқты маңызды кеңестер де, күнделікті тұрмысқа қатысты шағын лайфхактар да бар.

"Қыздарға кеңесім: бір рет сапалы косметика сатып алып, оны бір жыл немесе одан да ұзақ пайдаланыңыз. Көбіне құрғақ текстуралы өнімдер ұзақ сақталады әрі үнемді жұмсалады", – деп жазды _guss_zh_.

Сарапшылар мен қарапайым қолданушылардың пікірлері бір тұста тоғысады: қаржылық сауаттылық күнделікті ұсақ әдеттерден қалыптасады. Жеке бюджетіңізді ретке келтіруге ешқашан кеш емес.