10 жыл бойы өзгермеген: Шымкентте автобус жолақысын көтеру ұсынылды

Жолаушылар көлігі басқармасының мәліметінше, жолаушылар төлейтін жолақы тасымалдаушылар шығынының шамамен 12 пайызын ғана өтейді. Ал 2026 жылы саланы субсидиялауға бюджеттен 44,8 млрд теңге қарастырылған, деп хабарлайды Qumash.kz

Шымкентте қоғамдық көліктегі жолақы шамамен 43 пайызға қымбаттауы мүмкін. Қазір жолаушылар бір сапар үшін 70 теңге төлейді. Қарастырылып жатқан ұсыныс бойынша тариф 100 теңгеге дейін көтерілуі ықтимал. Бұл туралы Qumash.kz редакциясының сауалына берілген қалалық Жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының ресми жауабында айтылған.

Ведомствоның мәліметінше, тарифті өзгерту мәселесі 2026 жылғы қыркүйекте маршрут құнын айқындау жөніндегі комиссияның қарауына шығарылған. Өзгерістер 2027 жылдың басынан бастап күшіне енуі мүмкін. Алайда түпкілікті шешім әлі қабылданған жоқ. Ол үшін заңнамада көзделген рәсімдерден өтіп, жергілікті өкілді органмен келісу қажет.

Жолақы неге қымбаттауы мүмкін?

Басқарманың түсіндіруінше, қолданыстағы жолақы 2016 жылы белгіленген және содан бері қайта қаралмаған. Осы уақыт ішінде тасымалдаушылардың жанар-жағармайға, қосалқы бөлшектерге, автокөлік шиналарына, техникалық қызмет көрсетуге және басқа да пайдалану қажеттіліктеріне жұмсайтын шығындары едәуір өскен.

Сонымен бірге жолаушылар төлейтін 70 теңге қоғамдық көлікті қаржыландырудың жалғыз көзі емес. Тасымалдаушылар шығынының едәуір бөлігін мемлекет бюджеттен бөлінетін субсидиялар арқылы өтейді.

Басқарманың мәліметінше, жолаушылардың жолақы төлемдері тасымалдаушылар шығынының шамамен 12 пайызын ғана жабады. Қалған шығындар қолданыстағы мемлекеттік қолдау тетігі арқылы бюджеттен өтеледі.

Автобустарды субсидиялауға бюджеттен қанша қаражат бөлінеді?

Басқарма Шымкенттің қоғамдық көлігін субсидиялау бойынша мынадай деректерді ұсынды:

• 2024 жыл – 35,9 млрд теңге. Субсидияны 11 тасымалдаушы алған.

• 2025 жыл – 43,5 млрд теңге. Қаржыландыру 12 тасымалдаушыға берілген.

• 2026 жыл – 44,8 млрд теңге. Субсидия 14 тасымалдаушыға қарастырылған.

2026 жылы бөлінген қаражат 2024 жылғы көрсеткіштен 8,9 млрд теңгеге көп. Осы кезеңде субсидия алатын тасымалдаушылар саны да 11-ден 14-ке дейін өскен.

Редакция басқармадан әр компанияға қанша субсидия бөлінетінін де сұраған. Алайда жауапта қаражаттың тасымалдаушылар бойынша бөлінісі көрсетілмеген. Сондықтан ұсынылған мәліметтер негізінде қай компанияның қанша бюджет қаражатын алатынын анықтау мүмкін емес.

Бір сапардың есептік құны қолданыстағы тарифтен әлдеқайда жоғары болуы мүмкін

Жолаушыны тасымалдаудың нақты құны да маңызды мәселе. Тасымалдаушылар ұсынған есептеулерге сәйкес, бір сапардың құны маршрутқа және оның пайдалану көрсеткіштеріне байланысты әртүрлі болады:

• ең жоғары есептік тариф – 1 916 теңге;

• орташа есептік тариф – 736 теңге;

• ең төменгі есептік тариф – 280 теңге.

Басқарма бұл көрсеткіштер есептік мәндер екенін, жолаушылар үшін қолданыстағы жолақы емес екенін арнайы атап өтті.

Есептік өзіндік құн мен 70 теңгелік тариф арасындағы айырмашылық тасымалдаушыларға бюджеттен қолдау қажет екенін түсіндіреді. Алайда бұл жолаушылар орташа есеппен 736 теңге төлеуі керек дегенді білдірмейді. Қазір қарастырылып жатқан ұсыныс бойынша жолақыны 100 теңгеге дейін көтеру көзделген.

Кімдер тегін немесе жеңілдікпен жүре алады?

Шымкентте қолданыстағы нормативтік-құқықтық актілерге сәйкес, азаматтардың 14 санатына қоғамдық көлікте тегін жүру құқығы берілген. Ал студенттер үшін жеңілдетілген тариф – 50 теңге.

Жолақы төлеу тәсіліне қарай тариф өзгермейді: қолма-қол төлем үшін бөлек тариф қолданылмайды. Қазір қалалық қоғамдық көлікте жол жүру билеттері де қарастырылмаған.

Жеңілдік берілетін азаматтар санатын кеңейту мәселесі әзірге қарастырылып жатқан жоқ. Басқарманың түсіндіруінше, халықты әлеуметтік қолдау қолданыстағы заңнама мен жергілікті бюджет мүмкіндіктеріне байланысты.

Жеңілдіктерді өзгерту, тарифтік жүйені қайта қарау, төлем тәсілдерін өзгерту немесе жол жүру билеттерін енгізу туралы да әзірге түпкілікті шешім жоқ.

Енді не болады?

Әзірге Шымкент тұрғындары жолақы 100 теңгеге көтеріледі деп қабылдамауы керек. Бұл – қала билігі қарастырып жатқан алдын ала ұсыныс. Қазіргі жолақы өзгеріссіз қалады, яғни бір сапар үшін 70 теңге төленеді. Тарифті көтерудің нақты мөлшері мен мерзімі әлі анықталуы тиіс.

Qumash.kz редакциясы тариф мәселесіне қатысты шешімдерді және ықтимал өзгерістердің жолаушыларға әрі қоғамдық көлікті қаржыландыруға қалай әсер ететінін бақылауды жалғастырады.

Астанада да жолақыны көтеру ұсынылды

Қоғамдық көлік тарифтерін қайта қарау мәселесі Шымкентте ғана талқыланып жатқан жоқ. Бұған дейін Астанада автобустағы бір сапардың құнын қолма-қол ақшасыз төлем кезінде 110 теңгеден 150 теңгеге дейін көтеру ұсынылғанын жазған едік. Жаңа тарифті 2026 жылғы 1 желтоқсаннан бастап енгізу жоспарланған.

Елордада да жолақыны көтеру қажеттілігі тасымалдаушылар шығындарының өсуімен түсіндіріледі. Әкімдіктің мәліметінше, дизель отынының бағасы 2014 жылғы литріне 107 теңгеден 2026 жылы 329 теңгеге дейін өскен. Сонымен қатар жүргізушілердің еңбекақысына, қосалқы бөлшектерге, шиналарға, аккумуляторларға, жөндеу мен техникалық қызмет көрсетуге жұмсалатын шығындар артқан.

Астана билігі автобус паркін жаңарту жұмыстары туралы да хабарлаған. Соңғы үш жылда тасымалдаушылар 1 127 жаңа автобус сатып алған. Әкімдіктің бағалауынша, тарифті қайта қарау қоғамдық көліктің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету, жылжымалы құрамды жаңарту және маршрут желісін дамыту үшін қажет.