Президенттің бағалауынша, бұл өзгеріс шамамен 1,8 млн адамның табысын арттыруға мүмкіндік береді.
Қаржыгер әрі Qazaq Expert Club сарапшысы Айгерім Ильясова ең төменгі жалақы мөлшерінің өзгеруі еңбекақыға, әлеуметтік төлемдерге, бағаға және кәсіпкерлердің шығындарына қалай әсер ететінін түсіндірді.
Еске салайық, ең төменгі жалақы мөлшері (ЕТЖ) 29,4%-ға өседі. Бұл көрсеткіш соңғы рет 2024 жылғы 1 қаңтарда қайта қаралып, 70 мың теңгеден 85 мың теңгеге дейін ұлғайтылған болатын.
Толығырақ
Сарапшының айтуынша, бағаның өсуіне байланысты ең төменгі жалақыны көтеру қажеттілігі туындаған.
"Ең төменгі жалақыны 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру 29,4%-ды құрайды. Бұл ретте ЕТЖ мөлшері 2024 жылғы 1 қаңтардан бері өзгерген жоқ. Осы үш жыл ішінде жинақталған инфляция шамамен 30%-ға жетті. Яғни, ең төменгі жалақыны арттыру, шын мәнінде, инфляция деңгейіне сәйкес түзету болып отыр", – деп атап өтті Ильясова.
Ең алдымен, бұл өзгеріс ең төменгі жалақы алатын қызметкерлерге және жалақысы төмен, еңбек шығыны көп салалардағы жұмыс берушілерге әсер етеді. Сарапшы мұндай салалардың қатарына қоғамдық тамақтану орындарын жатқызды.
Баға қалай өзгереді?
Қаржыгердің бағалауынша, ең төменгі жалақының өсуі инфляцияға шектеулі деңгейде әсер етеді. Ол ең төменгі және нақты төленетін жалақы арасындағы айырмашылыққа назар аударды. 2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстандағы орташа жалақы 486 388 теңге, ал медианалық жалақы 348 415 теңге болған.
Соған қарамастан, сарапшы бағаға әсер етуі мүмкін екі негізгі тетікті атап өтті.
Біріншісі – тұтынушылық сұраныстың артуы. Ең төменгі жалақы алатын азаматтардың сатып алу мүмкіндігі кеңейіп, тауарлар мен қызметтерге жұмсайтын қаражаты көбейеді. Олардың табысының едәуір бөлігі күнделікті негізгі қажеттіліктерге жұмсалатындықтан, қосымша сұраныс ең алдымен азық-түлік бағасына әсер етуі мүмкін.
"Бірінші тетік – ең төменгі жалақы алатын азаматтар тарапынан тұтынушылық сұраныстың артуы. Табысы төмен адамдардың қаражаты негізінен базалық қажеттіліктерді өтеуге ғана жетеді. Сондықтан сұраныстың өсуі азық-түлік тауарларының бағасына әсер етуі мүмкін", – деп түсіндірді Ильясова.
Екінші тетік жұмыс берушілердің шығындарының артуына байланысты. Еңбек шығыны көп салаларда кәсіпкерлер қызметкерлердің жалақысына, сондай-ақ соған байланысты салықтар мен әлеуметтік төлемдерге көбірек қаражат жұмсауға мәжбүр болады. Бизнестің бір бөлігі осы қосымша шығындарды тауарлар мен қызметтердің өзіндік құнына қосуы мүмкін.
"Жұмыс берушілер қосымша шығындарды өнімдер мен қызметтердің өзіндік құнына енгізіп, осылайша олардың бағасын көтеруі мүмкін", – дейді қаржыгер.
Кәсіпкерлер мен жәрдемақы алушылар үшін не өзгереді?
Ең төменгі жалақының өсуі айыппұлдардың автоматты түрде көтерілуіне әкелмейді. Себебі олар ең төменгі жалақыға емес, айлық есептік көрсеткішке (АЕК) байланысты есептеледі. Салықтардың басым бөлігі де ЕТЖ мөлшеріне тікелей тәуелді емес.
Алайда кәсіпкерлер, әсіресе жеке кәсіпкерлер, ең төменгі жалақыға байланысты есептелетін міндетті төлемдердің өзгерісін сезінуі мүмкін. Бұл олардың өздері үшін және жалдамалы қызметкерлері үшін төлейтін аударымдары мен жарналарына қатысты.
Бұдан бөлек, ЕТЖ мөлшерінің өсуі бірқатар әлеуметтік төлемдердің жоғарғы шегін арттыруы мүмкін. Олардың қатарына жұмысынан айырылу, жүктілік пен босану, сондай-ақ бала күтіміне байланысты төлемдер жатады. Бұл төлемдер азаматтардың нақты табысы негізінде есептеледі, алайда есепке алынатын кіріс жеті ең төменгі жалақы мөлшерінен аспауы керек.
"ЕТЖ мөлшерінің өсуі төлемдердің жоғарғы шегін арттырады. Яғни, табысы жоғары азаматтар аталған әлеуметтік төлемдерді бұрынғыдан көбірек көлемде ала алады", – дейді Ильясова.
Қазіргі ең төменгі жалақы мөлшері 85 мың теңге болған жағдайда жеті еселенген шек 595 мың теңгені құрайды. Егер ЕТЖ 110 мың теңгеге дейін көтерілсе, бұл көрсеткіш 770 мың теңгеге жетеді. Демек, жәрдемақы есептеу кезінде бұрынғы шектен жоғары табыс алатын азаматтардың кірісі көбірек көлемде ескерілуі мүмкін.
Ең төменгі жалақының өсуі несие алуға әсер ете ме?
Тағы бір ықтимал өзгеріс табысы төмен қарыз алушыларға қатысты. Айгерім Ильясованың пікірінше, ресми жалақының өсуі мұндай қызметкерлердің несие мақұлдату мүмкіндігін арттырып, ала алатын қарызының мөлшеріне әсер етуі мүмкін.
Жалпы алғанда, ең төменгі жалақыны көтеру табысы ең аз азаматтарды қолдауға бағытталған. Дегенмен бұл өзгеріс, әсіресе төмен жалақы алатын қызметкерлер саны көп салалардағы кәсіпкерлер үшін қосымша шығын әкеледі. Ал бағаға әсері жұмыс берушілердің артқан шығындарының қаншалықты бөлігін тұтынушыларға жүктейтініне байланысты болады.
Сонымен қатар ең төменгі жалақы мөлшері жұмысшылардың басым бөлігінің нақты табысынан айтарлықтай ерекшеленеді. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстандағы орташа жалақы 486 388 теңге, ал медианалық жалақы 348 415 теңге болған. Ең төменгі жалақының тұтынушылық сұранысқа ықпалын бағалау кезінде осы көрсеткіштер арасындағы айырмашылықты да ескеру қажет.
іздеу